Czy da się wyleczyć Candida albicans dietą?
Blog dietetyczny,  Wpisy o dietetyce

Candida albicans – dieta

Candida albicans (a także Candida glabrata, Candida tropicalis, Candida parapsilosis i Candida krusei), bo tak nazywa się drożdżak, który wywołuje kandydozę, współistnieje z gatunkiem ludzkim praktycznie od zawsze. Ciężko na osi dziejów zaznaczyć początek tego wielowiekowego romansu, gdyż candida przez wieki była raczej cichym i nieśmiałym lokatorem naszych brzuchów i układów płciowo-moczowych. Pani candida zasiedla naturalnie ludzkie jelita i, dopóki nie rozrośnie się zbytnio, to nie ma się czym martwić.  Współczesna przetworzona dieta uczyniła jednak z candidy lokatora dokuczliwego, ba, nawet niebezpiecznego. Problem z jej istnieniem pojawia się wtedy, gdy przejmie ona kontrolę nad jelitem i zaczyna ekspandować dalej, narażając biednego gospodarza na szereg nieprzyjemnych dolegliwości.

A artykule znajdziesz informacje jak wesprzeć kurację kandydozy dietą, a także jakie produkty są polecane w przebiegu kandydozy.

Czym jest candida?

Candida to nie tylko candida albicans, ale około 100 różnych gatunków, które zasiedlają jamę ustną, moczowody, przełyk, jelita oraz pochwę. Normalne zasiedlenie organizmu candidą jest wyznacznikiem zdrowych jelit, a także ułatwia wchłanianie niektórych składników odżywczych. W zdrowego człowieka z silną odpornością drożdżaki te są mało inwazyjne, ale ich przerost oznacza kłopoty…

Kandydoza może przyjąć dwie formy – powierzchowną lub inwazyjną. Powierzchowna dotyczy zakażenia grzybem błon śluzowych i skóry, co jest stosunkowo łatwe do wyleczenia lekami przeciwgrzybicznymi. Candida swoim zasięgiem może objąć przełyk, co jest jej najczęstszą odmianą. Kandydoza rzadziej dotyczy żołądka oraz jelit. Inwazyjna, systemowa (czyli taka, która obejmuje kilka narządów) forma kandydozy może być dla pacjenta opłakana w skutkach, gdyż zakażaniu ulegają inne organy, a dotąd niegroźny drożdżak zaczyna przenikać do krwiobiegu. Naprawdę inwazyjna (systemowa) forma kandydozy jest wskazaniem do hospitalizacji i jest śmiertelnym zagrożeniem dla człowieka.

NNISS (National Nosocomial. Infection Surveillance System) podaje, że candida jest 4. najczęściej obecnym patogenem obecnym we krwi ludzkiej. Czy przez kandydozę można umrzeć? Kandydoza ustrojowa jest poważną chorobą, a nieodpowiednio leczona (także źle dobranymi lekami) i zbyt późno wykryta jest śmiertelna w 45% przypadków. Dlatego nie ma co kombinować!

Candida – objawy

Kandydoza układu pokarmowego, nazywana także grzybicą układu pokarmowego, obejmuje szereg niespecyficznych objawów, które błędnie można przypisywać innym jednostkom chorobowym, takim jak zespół jelita drażliwego, czy SIBO (przerost flory jelita cienkiego):

  • ból przy przełykaniu (kandydoza przełyku),
  • bolesne wzdęcia,
  • nieświeży oddech (halitoza)
  • zmiana konsystencji stolca,
  • ból brzucha,
  • szumy uszne (tinnitus),
  • wysypki i świąd skóry,
  • bóle stawów,
  • nudności,
  • ból kręgosłupa,
  • problemy z wypróżnianiem się,
  • biegunka,
  • brain frog – rozkojarzenie,
  • nerwica,
  • depresja.

Przerost candidy może dotyczyć osób:

  • w podeszłym wieku,
  •  o obniżonej odporności,
  • po wielokrotnych terapiach antybiotykowych,
  • po zakażeniach układu pokarmowego (np. rotawirusem),
  • stosujących przez wiele lat słabą zachodnią dietę bogatą w białą mąkę, cukier i dodatki do żywności,
  • osoby z insulinoopornością, cukrzycą typu 1, cukrzycą typu 2 i cukrzycą ciężarnych,
  • narażonych na długotrwały stres,
  • w stanach po chemioterapii,
  • cierpiących na nowotwory.

Wszystkie powyższe sytuacje dotyczą bowiem mikrobiomu i ściśle z nim związnego układu odpornościowego. Mikrobiom, który staje się coraz słabszy, zwalnia miejsce dla ekspansywnego grzyba, który tylko czyha, aby zająć większą powierzchnię jelita, czy przełyku. W stanach obniżonej odporności candida taże z łatwości może się rozrosnąć. 

W sytuacjach, gdzie do czynienia mamy z antybiotykoterapią, cały mikrobiom organizmu ulega zubożeniu, przez co powstaje dysbioza jelitowa, czyli pustka. Na przykładzie jelita postaram się przybliżyć to abstrakcyjne pojęcie; każdy milimetr kwadratowy jelita pokryty jest milionami bakterii i grzybów. Gdy te bakterie ściśle do siebie przylegają, wyściełając całą powierzchnię jelita, to nie robią miejsca dla patogenów (czyli takich bakterii, które zamiast pomagać, to szkodzą). Gdy w tej warstwie ochronnej pojawi się wyrwa, spowodowana np. antybiotykoterapia, jest to idealne miejsce na zasiedlenie przez grzyba. To właśnie dlatego po antybiotykoterapii powinno się osłaniać układ pokarmowy probiotykiem – mogą być to zliofilizowane bakterie albo drożdżaki (ale te dobre!) np. Saccharomyces boulardii, dostępne jako lek Enterol.

 

Candida – leczenie

Niestety – kandydoza nie może być wyleczona dietą i zawsze potrzebne są leki przeciwgrzybiczne (np. Flukozyna), aby wybić grzyba. W ostatnich 10 latach flukonazol i itrakonazol były z powodzeniem wykorzystywane w leczeniu candidy z powodu łatwej dostępności, względów bezpieczeństwa i jako lek stosowany w zapobieganiu rozprzestrzenianiu się jej po organizmie.

Jeśli ktokolwiek powiedział Wam inaczej, to naraża Was na ogromne ryzyko. Oczywiście dieta w leczeniu kandydozy jest kluczowa, ale próżno się łudzić, że kilka tygodni rygoru załatwi sprawę – zmiana musi być długofalowa, ponieważ candida po leczeniu lekami przeciwgrzybicznymi staje się lekooporna i może powrócić, aby później stać się jeszcze bardziej zjadliwą. Naukowcy odkryli, że u większości pacjentów candida stała się oporna na flukozynę.  Zbyt wiele kuracji przeciwgrzybicznych w niewielkich odstępach czasu narażają pacjenta na duży stres, spowodowany obecnością niechcianego lokatora oraz na przedłużającą się obecność dolegliwości co.

Jeśli podejrzewasz u siebie kandydozę, zgłoś się do swojego lekarza rodzinnego i wykonaj test na obecność kandydozy, który rozwieje Twoje wątpliwości, czy to candida, IBS, albo SIBO.

Dieta w kandydozie

Dieta w przebiegu kandydozy musi spełniać szereg założeń:

  • przede wszystkim musi być osłonowa, aby nie podrażnić nadwyrężonego infekcją układu pokarmowego,
  • musi dostarczać wszystkich niezbędnych mikro- i makroelementów, aby zapobiec niedoborom np. żelaza,
  • nie może zawierać produktów, dzięki którym grzyb rośnie,
  • musi zawierać produkty, które hamują rozrost grzyba,
  • całość musi być dobrana do stanu pacjenta i jego preferencji smakowych, bo nie chcemy, ale pacjent nie jadł.

Tłuszcze i candida

Przestawienie pacjenta na dietę wysokotłuszczową odnosi niezłe rezultaty, choć dieta w kandydozie nadal jest za słabo poznana, aby wystosowywać jednoznaczne zalecenia. U myszy karmionych różnymi tłuszczami – łojem wołowym, olejem sojowym  i olejem kokosowym rozrost grzyba był ograniczony.

Olej kokosowy i jego kwasy tłuszczowe (kwas kaprylowy) podane in vitro myszom z kandydozą skutkowało jej zahamowaniem. Przestawienie się na dietę bogatą w olej kokosowy nie tylko hamuje jej wzrost candidy, ale także zmienia jej metabolizm (ekspresja genów zaangażowanych w wykorzystanie kwasów tłuszczowych była niższa u C. albicans u myszy karmionych olejem kokosowym). Po wielkim boomie na olej kokosowy, który znowu popadł w niełaskę, być może naukowcy właśnie znaleźli rozwiązanie na prewencję kandydozy u osób szczególnie narażonych na zakażenie ustrojowe.

Alkohol i candida

Spożycie napojów alkoholowych wpływa na zubożenie mikrobiomu jelitowego, dzięki czemu candida ma dobre warunki do przerostu. Alkohol przez swoje właściwości prozapalne powinien być unikany w diecie regeneracyjnej w przebiegu kandydozy. Unikanie alkoholu u osób zakażonych, epizodach antybiotykoterapii, czy infekcji układu pokarmowego unikanie powinno być priorytetowe.

Węglowodany i candida

Badania z 2017 roku dowiodły, że duże stężenia glukozy promują wzrost candidy. Szczególnie dotkliwe może to być dla osób cierpiących na cukrzycę, ponieważ cukier przedostaje się do śliny, co skutkuje zwiększonym ryzykiem zachorowalności na kandydozę jamy ustnej. Najlepszą opcją w takim wypadku jest przygotowywanie posiłków z produktów o niskim indeksie glikemicznym. Węglowodany niskoglikemiczne np. ogórek, sałata, pomidor, papryka, cukinia, endywia, cykoria, kapusta, rzodkiew, kiełki mogą być jedzone bez ograniczeń. 

Wszelkie produkty spożywcze zawierające biały cukier (jednocześnie mający wysoki indeks glikemiczny!), takie jak batony, ciastka, ciasta, lody w okresie stosowania leków, jak i do kilku tygodni po nim są bezwzględnie zabronione. Do produktów, które przyczyniają się do rozrostu candidy należą inne dodane “słodzidła”, takie jak cukier kokosowy, brązowy cukier, demerara, miód, syrop z agawy, syrop ryżowy, syrop klonowy. Te zamienniki cukru tylko pozornie stanowią lepsze rozwiązanie – grzybowi wszystko jedno, co zmetabolizuje i z czego będzie czerpał energię do wzrostu.

Gluten a candida

Najnowsze badania pokazują, że gluten wyzwala produkcję zonuliny, prozapalnego białka, które jest przyczyną niszczenia ściany jelita i powodem przepuszczalnego jelita. “Cieknące jelito”, jak to nazwał tę zdrowotną kondycję, mainstream, jest powiązana bezpośrednio z chorobami immunologicznymi (nic dziwnego – 70% odporności znajduje się w jelicie). Jeśli chcesz wiedzieć, czy gluten szkodzi, zajrzyj tutaj. Spożywanie glutenu podczas infekcji candidą, gdy jelito jest wyjątkowo podatne na niesprzyjające czynniki i alergeny, jest dyskusyjne. Warto obserwować swoje ciało i reakcje. Dobrym rozwiązaniem jest sfermentowanie pełnoziarnistej mąki i zrobienie z niej zakwasu, który u osób z zespołem jelita drażliwego nie wywołuje dolegliwości.

Słodziki a candida

Dozwolony jest ksylitol (a także inne poliole – np. erytrytol), który nie jest właściwie cukrem, ale alkoholem. Ma właściwości antygrzybiczne i ma niski indeks glikemiczny (IG – 7 vs IG – 70 w cukrze). W badaniach in vitro naukowcy zaobserwowali, że ilość kolonii candidy po dodaniu do nich ksylitolu drastycznie maleje. Ksylitol ma dodatkowo właściwości neutralizujące metabolity candidy.

Jednakże ze względu na podrażnienie układu pokarmowego, ksylitol może okazać się problematyczny, ponieważ zbyt duża jego podaż (>15g/porcję) powoduje wzdęcia i biegunkę. Należy pamiętać, że kuracja przeciwko kandydozie będzie bezpieczna i skuteczna, jeśli z diety wyeliminuje się wszelakie “słodkości”. Wyciąg ze stewii może też być przydatny w diecie na kandydozę, ponieważ ma działanie przeciwgrzybiczne.

Naukowcy odkryli, że osoby z kandydozą częściej spożywały białą mąkę w stosunku do osób, które spożywały pełnoziarnistą mąkę. To prowadzi do kolejnej konkluzji, jakoby wykluczenie białej mąki (oraz każdej oczyszczonej) nie sprzyja rozrostowi grzyba. Błonnik, który zawarty jest w mące z pełnego ziarna stanowi pożywkę dla pożytecznych bakterii, które torują kandydozie drogę.

Białko a candida

Białko w przebiegu kandydozy jest stosunkowo bezpieczne – spożywanie mięsa, jaj, ryb, nasion roślin strączkowych oraz tofu jest bezpieczne. Należy unikać mocno przetworzonego mięsa sklepowego np. wędlin, gdyż nie mamy pewności do do składu tych produktów. Wędzone produkty mogą być siedliskiem innych drożdżaków, więc warto z nimi uważać, gdyż niekoniecznie będą komensalne jak te w kefirze.

Osoby z nietolerancją laktozy, na diecie low FODMAP (które w kandidzie ma niezłe zastosowanie) mogą spożywać nabiał bez laktozy, czyli specjalnie jej pozbawione. Nie dajcie się nabić w butelkę – jogurty i kefiry oraz długodojrzewające sery (zarówno twarde, jak i półtwarde) nie zawierają laktozy. Nie ma więc co przepłacać.

Osoby z nietolerancją białek mleka krowiego powinny znaleźć bezpieczne zamienniki tradycyjnego mleka – mleko owsiane i orkiszowe, konopne i makowe. Mleko ryżowe, ze względu na dużą zawartość cukrów należy pić w małych ilościach.

Kiszonki i candida

Najnowsze badania pokazują, że produkty fermentowane wykazują niewielką (ale zawsze) zdolność do adhezji do nabłonka jelit. Adhezja to zdolność do “przyczepiania się”. Oznacza to, że kultury bakterii zawartych w jogurtach mogą zasiedlać wolne miejsca, uniemożliwiając rozwój patogenów np. candidy. Polska kiszonkami stoi, tak więc spożycie naturalnych zakwasów – np. buraczanego, zakwasów mąk pełnoziarnistych (żur), czy kiszonych ogórków, kiszonej kapusty może być przydatne w okresie rekonwalescencji. Kefir, który powstaje dzięki fermentacji drożdżaków i bakterii (to bardzo złożony biom!) blokuje rozrost candidy i jest skuteczniejszy od jogurtu. Także jogurty, które wzbogacone są o probiotyki (tzw. jogurty probiotyczne) skutecznie hamują rozrost grzyba i wspomagają pracę jelit.

Dieta w kandydozie nie należy do najłatwiejszych. Nie wystarczy rzucić tu hasłem “nie jedz cukru”. Walka z candidą to kwestia silnej woli i świadomości czegoś, co z nami współistnieje i co w małej dawce jest bezpieczne, ale w dużej – zabójcze.

Jeśli interesują Cię tematy związane z mikrobiomem człowieka, zerknij na artykuł o programowaniu mikrobiomu u dzieci oraz na artykuł o mikrobiomie i zwierzętach domowych. Miłego czytania!

Bibliografia

  1. Spampinato C, Leonardi D. Candida infections, causes, targets, and resistance mechanisms: traditional and alternative antifungal agents. Biomed Res Int. 2013;2013:204237. doi:10.1155/2013/204237
  2. Manipulation of Host Diet To Reduce Gastrointestinal Colonization by the Opportunistic Pathogen Candida albicans
    Kearney T. W. Gunsalus, Stephanie N. Tornberg-Belanger, Nirupa R. Matthan, Alice H. Lichtenstein, Carol A. Kumamoto, mSphere Nov 2015, 1 (1) e00020-15; DOI: 10.1128/mSphere.00020-15
  3. Łukjanowicz M., Bohatyrewicz A., Brzosko M., Candida spondylodiscitis – reviev of the literature, Annales Academie Medicae Stetinesis, Roczniki Pomorskiej Akademi Medycznej w Szczecinie, 2007, 53, 3, 128–133
  4. Man A, Ciurea CN, Pasaroiu D, et al. New perspectives on the nutritional factors influencing growth rate of Candida albicans in diabetics. An in vitro study. Mem Inst Oswaldo Cruz. 2017;112(9):587–592. doi:10.1590/0074-02760170098
  5. Antifungal Activity of Xylitol against Candida albicans: An in vitro Study.
    Zahra Talattof, Azita Azad, Maryam Zahed, Nazanin Shahradnia
    J Contemp Dent Pract. 2018 Feb 1; 19(2): 125–129. Published online 2018 Feb 1
  6. Perrier, C & Corthésy, Blaise. (2010). Gut permeability and food allergies. Clinical and experimental allergy : journal of the British Society for Allergy and Clinical Immunology. 41. 20-8. 10.1111/j.1365-2222.2010.03639.x.
  7. Megan Ciara Smyth, Intestinal permeability and autoimmune diseases, Bioscience Horizons: The International Journal of Student Research, Volume 10, 2017, hzx015, https://doi.org/10.1093/biohorizons/hzx015

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.